केईएम रुग्णालय नामांतर वाद : वारसा, ओळख की केवळ प्रतीकात्मक राजकारण?

किंग एडवर्ड मेमोरियल हॉस्पिटलचे नाव बदलण्याच्या BMC च्या प्रस्तावामुळे मुंबईत मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. पण हा वाद केवळ एका रुग्णालयाच्या नावापुरता मर्यादित नाही. हा इतिहास, प्रशासन, ओळख आणि नागरिकांच्या प्राधान्यक्रमांशी जोडलेला प्रश्न बनला आहे.

KEM रुग्णालयाची स्थापना १९२६ मध्ये ब्रिटिश काळात झाली होती. त्यावेळी अनेक संस्था ब्रिटिश शासकांच्या नावावरून ओळखल्या जात होत्या. मुंबईत आणि देशभरात अशा अनेक नावांमध्ये नंतर बदल करण्यात आले:

• बॉम्बे → मुंबई
• व्हिक्टोरिया टर्मिनस → CSMT
• एल्फिन्स्टन रोड → प्रभादेवी

या बदलांना स्थानिक ओळख आणि स्वाभिमानाशी जोडले गेले. त्यामुळे KEM चे नामांतर समर्थकांचे म्हणणे आहे की आजही एका ब्रिटिश राजाच्या नावाने भारतातील महत्त्वाचे सार्वजनिक रुग्णालय ओळखले जाणे योग्य नाही.

परंतु दुसरीकडे विरोधकांचाही मुद्दा तितकाच भावनिक आणि महत्त्वाचा आहे.

अनेक पिढ्यांसाठी “KEM” हे नाव आता ब्रिटिश राजवटीचे प्रतीक राहिलेले नाही. ते मुंबईच्या सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेचे, स्वस्त उपचारांचे, आपत्कालीन सेवांचे आणि लाखो लोकांच्या जगण्याशी जोडलेल्या आठवणींचे प्रतीक बनले आहे.

याहून महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे जर प्रशासनाला खरोखरच नवीन ओळख निर्माण करायची असेल, तर प्रथम रुग्णालयाचा दर्जा उंचावण्यावर भर द्यायला हवा होता.

लोकांचा प्रश्न सरळ आहे:

• फलक बदलणे महत्त्वाचे की आरोग्य व्यवस्था बदलणे?
• नाव बदलण्यापेक्षा All India Institute of Medical Sciences प्रमाणे जागतिक दर्जाच्या सुविधा निर्माण करणे अधिक आवश्यक नाही का?

मुंबईच्या सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेबाबत अनेक वर्षांपासून प्रश्न उपस्थित होत आहेत:

• प्रचंड गर्दी,
• अपुरी पायाभूत सुविधा,
• ताणाखालील डॉक्टर व कर्मचारी,
• जुन्या इमारती,
• रखडलेले आधुनिकीकरण.

KEM मधील विद्यमान परिस्थिती देखील अनेकदा चर्चेत आली आहे. त्यामुळे अनेकांच्या मते, प्रत्यक्ष सुधारणा न करता केवळ नामांतर करणे हे विकासापेक्षा प्रतीकात्मक राजकारण अधिक वाटते.

विशेषतः जेव्हा मुंबई महानगरपालिकेवर वर्षानुवर्षे शहरातील मूलभूत समस्यांकडे दुर्लक्ष केल्याचा आरोप होत आहे रस्ते, पूरस्थिती, स्वच्छता, पायाभूत सुविधा आणि सार्वजनिक आरोग्य या सर्व बाबतीत.

नामांतर समर्थकांचे म्हणणे योग्य असू शकते की वसाहतवादी प्रतीकांपासून मुक्त होणे गरजेचे आहे. आणि मुंबईने याआधी अनेक नामांतरे स्वीकारलीही आहेत.

पण रुग्णालय ही केवळ इमारत नसते. ती लोकांच्या आयुष्यातील संघर्ष, वेदना, आशा आणि जगण्याशी जोडलेली जागा असते.

म्हणूनच खरा प्रश्न कदाचित नाव बदलण्याचा नाही.

मुंबईकरांना अधिक अभिमान कशाचा वाटेल?

एका नव्या नावाचा – की खऱ्या अर्थाने आधुनिक, जागतिक दर्जाच्या सार्वजनिक रुग्णालयाचा?

Read article in English

Read more: Foundation of KEM Hospital